یک رمان - سولاریس

برعکس خیلی ها آشنایی من با رمان سولاریس نه از طریق دیدن فیلم که از خوندن مستقیم کتابش حاصل شد . البته من اصلا فیلم سولاریس رو ندیده ام ولی از آندره تارکوفسکی یک فیلم به اسم استاکر در تلویزیون ایران به نمایش در آمد و فکر میکنم منظور از اینکه فیلمسازی فیلم-شعر میسازد در این فیلم قابل درک است .

با اینحال نثر طنز گونه استنیسلاو لم ( نویسنده رمان سولاریس ) در مجموعه سفرهای فضایی ( رمان ) برای من غریبه نبود . و خیلی هم جذاب . چرا که بر خلاف بقیه علمی-تخیلی نویسها این نویسنده قالب تخیل را برای پروراندن ذهنیت خود بکار گرفته و هیچوقت مقهور تکنولوژی که توصیف میکند نبوده است .

همین خصوصیت در رمان سولاریس هم صادق هست . یعنی اینکه علیرغم این که خواننده با محیطی بیگانه آشنا میشود اما لحن توصیفی نویسنده خیلی سریع خواننده را در فضایی قرار میدهد که بشدت آشنا جلوه کرده و در آن احساس راحتی ( و یا نا امنی چرا که نویسنده شخصیت اصلی داستان رو در این وضعیت قرار میده ) میکند .

رمان شروعی سریع دارد . شخص اول داستان به سیاره ای پا میزارد که سرتاسر توسط یک دریا پوشیده شده و پیش از این با این سیاره و میحط حاکم بر آن آشنایی دارد . نویسنده بلافاصله خواننده را با دانسته های شخص اول داستان آشنا کرده و تم اصلی داستان که شامل دریایی است که بصورت یک موجود واحد و دارای تفکر اقدام به بعضی اعمال میکند را شکل داده و تا آخر داستان با همین تم پیش میرود .

اما دقیقا اتفاق بزرگ و متمایز این رمان در اینست که بجای اینکه تقابل انسان با موجود غیر زمینی ( کلیشه تکراری این تیپ رمانها ) شکل بگیرد رویداد ها به سمت تقابل انسان با خود انسان به موضوع اصلی داستان تبدیل شده و در نهایت به نقد کشیدن احساس و عقل در نسل بشر رو به عنوان مجموعه ای از سوالات برای ذهن باقی میگذارد .

رمان بشدت به ساختار زیبای رمانتیک خود وابسطه است با اینحال خواننده هیچگاه موضع خود را در قبال شخصیت درونی ( و در جایی قضاوت از خود ) به قاطعیت نرسانده و حتی در نهایت رمان که به مرگ خود خواسته معشوق شخصیت اصلی میرسیم باز هم متهم اصلی خود انسان میباشد .

اودیسه فضایی ( آرتور سی کلارک ) نیز دارای خصوصیتهایی به نسبت برابر است و این رمان هم پایه خوبی برای فیلم استنلی کوبریک بوده است اما سولاریس اگر در ساختار داستانی قویتر از فیلم ساخته شده نباشد حداقل در سطح آن قرار میگیرد .

لازم به ذکر است که این کتاب فقط یک بار در سال ۱۳۷۱ چاپ شده و همچنین خواندن آنرا برای آقایان و خانمهای بالای ۱۸سال توصیه نمیکنم !

پی نوشت :

قصه ما هنوز به سر نرسیده .....